Thông tư hướng dẫn kế toán cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ
Ngày 24 tháng 7 năm 2026, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 108/2026/TT-BTC hướng dẫn kế toán cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.
Theo đó, Thông tư này hướng dẫn kế toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh khi cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Thông tư không áp dụng cho việc xác định nghĩa vụ thuế với Ngân sách nhà nước. Việc xác định nghĩa vụ của doanh nghiệp đối với Ngân sách nhà nước khi cổ phần hóa được thực hiện theo quy định của pháp luật về thuế. Thông tư được áp dụng cho các doanh nghiệp quy định tại Khoản 2 Điều 5 Nghị định số 57/2026/NĐ-CP ngày 12 tháng 02 năm 2026 của Chính phủ về cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp, bao gồm: Công ty mẹ của tập đoàn kinh tế, Công ty mẹ của tổng công ty nhà nước; Công ty mẹ trong nhóm công ty mẹ - công ty con; Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên độc lập do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Cơ quan đại diện chủ sở hữu, người đại diện chủ sở hữu trực tiếp và cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan.
Về nguyên tắc kế toán:
- Trong quá trình thực hiện cổ phần hóa, doanh nghiệp cổ phần hóa áp dụng hướng dẫn tại Thông tư này để kế toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh liên quan đến cổ phần hóa. Các nghiệp vụ kinh tế khác doanh nghiệp thực hiện theo chế độ kế toán mà doanh nghiệp đang thuộc đối tượng áp dụng.
- Trường hợp doanh nghiệp có các nghiệp vụ kinh tế phát sinh liên quan đến cổ phần hóa chưa được hướng dẫn kế toán tại Thông tư này, doanh nghiệp cổ phần hóa căn cứ vào bản chất của giao dịch, các quy định của pháp luật về cổ phần hóa, các nguyên tắc kế toán hướng dẫn tại Luật Kế toán, hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam, các Thông tư hướng dẫn thực hiện chuẩn mực kế toán Việt Nam để thực hiện.
- Trường hợp trong quá trình cổ phần hóa, các văn bản quy phạm pháp luật về cổ phần hóa được sửa đổi, bổ sung, thay thế thì doanh nghiệp cổ phần hóa căn cứ vào quy định của pháp luật về cổ phần hóa đã được sửa đổi, bổ sung, thay thế đó và các nguyên tắc kế toán hướng dẫn tại Luật Kế toán, hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam, các Thông tư hướng dẫn thực hiện chuẩn mực kế toán Việt Nam và Thông tư này để kế toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh.
Kế toán khi kiểm kê, phân loại tài sản và xử lý tồn tại về tài chính, thông tư quy định:
- Khi nhận được quyết định thực hiện cổ phần hóa của cơ quan có thẩm quyền, doanh nghiệp có trách nhiệm tổ chức kiểm kê, phân loại tài sản, các nguồn vốn và quỹ doanh nghiệp đang quản lý, sử dụng, đối chiếu và xác nhận công nợ tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về cổ phần hóa.
Trên cơ sở kết quả kiểm kê tài sản, kiểm toán báo cáo tài chính, quyết toán các khoản phải nộp Ngân sách nhà nước, doanh nghiệp cổ phần hóa phối hợp với các cơ quan liên quan xử lý những tồn tại về tài chính trước khi xác định giá trị doanh nghiệp cổ phần hóa theo quy định của pháp luật về cổ phần hóa.
- Căn cứ vào kết quả kiểm kê, phân loại tài sản tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp, doanh nghiệp phân tích làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm của tổ chức và cá nhân có liên quan đối với tài sản thừa, tài sản thiếu để xử lý.
Kế toán chuyển đổi Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do doanh nghiệp nhà nước đầu tư 100% vốn điều lệ thành công ty cổ phần:
- Doanh nghiệp nhà nước căn cứ vào các hướng dẫn kế toán tại Thông tư này và quy định của pháp luật về cổ phần hóa để kế toán các nội dung liên quan đến chuyển doanh nghiệp do mình đầu tư 100% vốn điều lệ (doanh nghiệp cấp II) sang công ty cổ phần phù hợp với tình hình và điều kiện thực tiễn.
- Tiền thu từ bán cổ phần của doanh nghiệp cấp II theo quyết toán đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt sau khi trừ đi giá vốn (giá trị theo sổ sách) của số cổ phần bán ra, chi phí cổ phần hóa, chi phí giải quyết chế độ cho người lao động dôi dư, chi phí ưu đãi cho người lao động, nghĩa vụ thuế (nếu có) theo quy định, số tiền còn lại nộp về Công ty mẹ - doanh nghiệp cấp I theo quy định của pháp luật về cổ phần hóa.
Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 24 tháng 7 năm 2026.
